हिंसाको छायाँमा
'स्या न्डी' नामक आँधीले तवाह गरेको संयुक्त राज्य अमेरिकाको पूर्वी क्षेत्र फेरि चर्चामा आयो। यसपल्टको खबर साह्रै हृदयविदारक, अविश्वसनीय र नहुनुपर्ने घटना थियो। १४ डिसेम्बर बिहान 'कनेक्टिकटको प्राथमिक विद्यालयमा २६ जना गोलीले ठहरै' भन्ने खबरले सबै स्तब्ध बने। खबरले अगाडि बतायो, मृत्यु हुनेमा ६ देखि ८ वर्षका २० जना बालबालिका र तिनका ६ जना शिक्षक थिए।
समाचारका अनुसार, २० वर्षका एडम लान्जाले स्वचालित बन्दुकबाट अन्धाधुन्ध गोली हाने। त्यसअघि उनी आफ्नी आमाको घरमा गएका थिए। त्यहाँ उनले आमाको एकपल्टमा एक सय गोलीसम्म हान्न सक्ने बन्दुक लिए, आमालाई नै मारे। तत्पश्चात् स्कुलमा काम तमाम गरेपछि आफैँले आफूलाई सिध्याए। विश्वास लाग्दैन, घटनाको यो सिलसिला।
बालबालिका र शिक्षकहरूको हत्यापछि आफ्नो संवेदना दिँदै गरेका अमेरिकी राष्ट्रपतिले आँसु रोक्न नसकेको स्पष्ट देखिन्थ्यो। अरूजस्तै उनको अनुहारमा पनि किन यसरी कलिला बत्ती निभाइयो भन्ने प्रश्न उठेको अनुभूति गर्न गाह्रो थिएन। घटनाले पंक्तिकारलाई त्यस मुलुक र त्यहाँका बासिन्दासित संसर्गका अनुभवमा पुर्यायो।
झन्डै २५ वर्षअगाडि मैले नेपालमा कार्यरत अमेरिकी शान्ति सेना (पिसकोर)का स्वयंसेवकलाई पानी व्यवस्थापनलगायतका विषयमा शिक्षा दिने कार्य सुरु गरेको थिएँ। भर्खर कलेज शिक्षा सकेका युवकयुवतीहरू पहिलोपल्ट हाम्रो मुलुकमा आएका हुन्थे। केहीलाई नजिकैबाट देख्ने-चिन्ने मौका पाएँ। अमेरिकाका विभिन्न सहरबाट आएका स्वयंसेवकहरू आफ्नो विषय जानेका त हुन्थे नै, तीमध्ये कोही चित्र कोर्न, कोही कथा लेख्न, कोही हास्यरस लेख्न माहिर हुन्थे। एउटा स्वयंसेवकले अंग्रेजी भाषामा बनाएको चित्रकथा सम्झन्छु। पुस्तिका स्वयंसेवकहरूबीच लेनदेन हुन्थ्यो।
चित्रकथामा अमेरिकी स्कुलमा पढाउन पुगेका नेपाली शिक्षकले सांस्कृतिक भिन्नताका कारण भोगेका अप्ठ्यारा रमाइलो हिसाबले व्यक्त गरिएको थियो। केही विम्बहरू सम्भिmन्छु। एउटा विद्यार्थी कक्षामा साह्रै चकचक गर्छ, नेपाली शिक्षकले सम्झाउँदा मान्दैन। आजित भएको शिक्षकले विद्यार्थीको कान निमोठिदिन्छ। आत्तिएको केटो शिक्षकलाई हप्काउँदै भन्छ, "पुलिसलाई भनी तँलाई मुद्दा हाल्छु।" शिक्षक पक्क पर्छ। उनलाई अमेरिका लाने स्वयंसेवकले नेपालबाट आएका हुन्, जानेनन्, बुझेनन् भनी कुरा मिलाइदिन्छन्।
अमेरिकातिर बसोबास सुरु गरेका तर त्यहाँको मेसो नपाएका नेपाली बाबुआमाले छोरालाई हप्काएर, नेपालतिर जस्तै प्याट्ट पिटेपछि छोराले प्रहरीलाई भनिदिएको हुँदा बाबुआमा हिरासतमा पुगे रे भन्ने सुनिएकै हो। एक मित्रका भाइको अनुभव रमाइलो छ। अमेरिकाबाट काठमाडौँतिर आउँदा दिल्ली विमानस्थलमा तिनको आठ-नौ वर्षको छोरोले साह्रै चकचक गरेछ, सम्झाएको मानेनछ। दिक्क मानेको बाबुले नेपाली पारामा छोरालाई ठ्याम्म हानेछ र भनेछ, "यहाँ उताजस्तो हुँदैन।" ठिटो चुप लाग्यो रे ! सांस्कृतिक भिन्नताका सामान्य व्यक्तिगत अनुभव हुन् यी। अमेरिकी समाजमा केटाकेटीका शिक्षा र विकासका लागि लिइने नीतिबाट हामीले सिक्नुपर्ने छ भने त्यहाँ नयाँ अप्ठ्यारा छन्।
राज्य विस्तारका क्रममा नयाँ बासिन्दाले स्थानीय अमेरिकी, जनावर र विदेशी आक्रमणबाट बच्न बन्दुकको सहायता लिए। बन्दुकको स्वामित्व खासगरी दक्षिण-पश्चिम अमेरिकीको पहिचानसरह बन्यो र सो ठीक हो भन्ने तप्का शक्तिशाली छ। बन्दुक नियन्त्रण गर्नुपर्छ भन्ने पनि छन्। केही समययता जथाभावी गोली हानी निर्दोषलाई मार्ने घटना अप्रत्यासित बढेपछि बन्दुकको संस्कार नियमन गर्न कानुन ल्याउन राष्ट्रपति ओबामालाई दबाब बढेको छ। आफ्नो मुलुकमा उचित नीति ल्याउने दायित्व अमेरिकी समाज र राजनीतिक पद्धतिको हो।
अमेरिकी चालचलन र पद्धति आधुनिकताको पर्याय हुन पुगेको छ। म्याकडोनाल्डजस्ता फास्ट फुड, स्टारबक कफी उदाहरण हुन्। वाल मार्ट दोकान शृंखला आफ्नो मुलुकमा आएपछि विकास हुने तर्क भारतमा जारी छ। बलिउडले हलिउडको नक्कल गर्छ, कलिउडले बलिउडको। अमेरिकामा भौतिक प्रगति देखिन्छ तर परिवार विखण्डन भएर सामाजिक समस्या आउन थालेको अनुभव अमेरिकी मित्रहरू सुनाउँछन्। मेरा अमेरिकी मित्रले कनेक्टिकटको घटना ठूलो चुनौतीको प्रतिविम्ब भन्ने स्वीकारे। हाम्रोतिर पनि बन्दुक मन पराउने थुप्रै छन्।
बढ्दो सहरीकरण, शिक्षा र अन्य कारणले हाम्रो परम्परागत परिवार व्यवस्था छिटो परविर्तन हुँदै छ। सहरवासी आमा-बाबु काममा जान्छन्, केटाकेटीलाई स्कुल पठाउँछन् तर तिनको लालनपालनमा ध्यान पुग्दैन। केटाकेटीका अप्ठ्यारा, खुसी र चिन्ता सुन्न बाबु-आमा समय दिन बिर्सन्छन्। ध्यान र स्नेह नपाएका केटाकेटीहरू 'युवावस्था'मा पुगेपछि कुलतमा फसेर नराम्रो बाटोमा लागेका उदाहरण धेरै छन्।
हाम्रातिर पनि बाबुआमाले छोराछोरीलाई राम्रो शिक्षा र उचित संस्कार दिनुपर्छ भन्ने मान्यता आत्मसात् गर्न नथालेका होइनन्। हाम्रा पालामा जस्तो विद्यार्थीलाई भौतिक सजाय पनि दिइँदैन। अर्को वास्तविकता के पनि हो भने 'विद्यालयलाई शान्ति क्षेत्र बनाऔँ' भन्ने नारा हाम्रै मुलुकमा कायम छ। अर्थ हो, विद्यालय र विद्यार्थीहरू अझै हिंसाको छायाँमा छन्, त्यस्तो हुन नदिऔँ। कनेक्टिकटको घटना सेलाउन नपाउँदै ११ वर्षे ठिटो, आफू र साथीहरूलाई बचाउन लस एन्जलस सहरस्थित विद्यालयमा बन्दुक लिएर पुगेछ। बन्दुकमा आधारति संस्कारको प्रतिफल सायद यस्तै देखिने गर्छ। स्यान्डी हुक प्रारम्भिक विद्यालयमा गोली हान्ने एडम लान्जाको बाल्यकाल सायद एक्लो थियो, उसले स्नेह पाएन र जघन्य अपराधको भागी भयो। भुक्तभोगी परविारलाई ईश्वरले शक्ति देओस्।
पश्चिमी आधुनिकता मात्र गन्तव्य हो नभनौँ, अन्य सम्भावनाहरूबारे पनि छलफल र संवाद सुरु गरौँ। उताको आधुनिकता यता सुहाउँदो नहुन सक्छ।
अजय दीक्षितद्वारा अन्य प्रकाशित लेखहरू
यस अंकको स्तम्भहरू
यो पनि पढ्नुहोस्
सर्वाधिक
लोकप्रिय
प्रतिकृया
ईमेल गरिएको
यस अंकका मुख्य लेखहरू
विज्ञापन
तपाईंको प्रतिकृया